Bir önceki OSI-TCP/IP Kavramları yazımızda bu yazının temelini hazırlayan katman ve protokol kavramlarından detaylı bir şekilde bahsetmiştik. Ancak kısaca hatırlatacak olursak;

Katman: Karmaşık ağ yapısını basitleştirmek ve somutlaştırmak için somutlama düzeyleri diyebileceğimiz katman yapısından faydalanırız.

Protokol: İki cihazı birbirine belirli yöntemlerle bağlamanın yeterli olmadığı durumlarda iletişimin başarılı bir şekilde kurulabilmesi ve cihazların aynı dili konuştuğundan emin olabilmek için protokoller aracılığıyla kurallar oluşturulur ve etkin iletişim sağlanmış olur. (Daha detaylı bilgi için yazımıza göz atabilirsin.)

OSI ve TCP/IP modelindeki farklı katmanları karşılayan ortak 4 katman olduğunu da hatırlamakta fayda var. Bu katmanlar; Uygulama Katmanı, İletişim/Taşıma Katmanı, İnternet Katmanı ve Bağlantı Katmanı şeklinde özetlenebilir.

Katmanları hatırladıysak bu katmanlarda çalışan protokollerden bahsetmeye geçebiliriz.

1- BAĞLANTI KATMANI PROTOKOLLERİ (ARP)

Bu katmanda karşımıza bir tane protokol çıkar. Bu protokol ARP (Address Resolution Protocol) olarak isimlendirilir. Temel anlamda ARP protokolü IP adresini bildiğimiz bir cihaz için bize MAC adresini vermek üzere çalışır. Bağlantı katmanında cihazların birbirleriyle iletişim kurması açısından IP-MAC çözümlemesi oldukça büyük önem taşır.

TCP/IP modelinde 1.katmanda yer alan bu protokol, OSI katmanında 2 ve 3 arasında bir değerde çalışır. ARP protokolünü çalıştıran cihazlardan biri de Switch’tir.

                                                    

2- İNTERNET KATMANI PROTOKOLLERİ (IPv4-IPv6-ICMP)

IPv4

Birincil internet protokolü olarak kullandığımız bir internet katmanı protokolüdür. 32 bitlik adresler içerir. Görmeye alışık olduğumuz 192.168.3.1 yapısı bu protokolde kullanılan bir gösterimdir. Noktalı decimal bir gösterimi vardır.

IP protokolleri etiketlendikleri adreslerle noktadan noktaya bilgi taşırlar. İnternet katmanındaki harekete bakılacak olursa bu bilgi taşıma işi sürekli devam eder. Bu katmanda çalışan cihaz olarak Router’ı söyleyebiliriz.

IPv6

Büyüyen internet dünyasını göz önüne alarak IPv4 adreslerin tükenebileceği durumuna karşılık oluşturulmuş ikincil bir internet protokolüdür. 128 bitlik adres uzayı kullanılır ve uzun gösterimlerinden dolayı hekzadecimal gösterim tercih edilir. Ayrıca belirli kurallar çerçevesinde kısaltmalara da izin verilmiştir.

ICMP (Internet Control Message Protocol)

İnternet katmanında çalışır ancak diğer protokollere göre adres durumuyla ilgilenmez. Adından da anlaşılacağı üzere yönetim mesajlarının gönderilmesinden sorumlu olarak çalışır. Bir echo göndererek cihazın yanıt verip vermediğini, almaya hazır olup olmadığını kontrol eder. IP cihazının doğruluğunu da kontrol etmiş olur.

Ancak biz bu protokolü daha çok PING olarak duyarız. Yani Ping atarken çalışan protokol ICMP protokolüdür.

 

3- İLETİŞİM/TAŞIMA KATMANI PROTOKOLLERİ (TCP-UDP)

TCP (Transmission Control Protocol)

Birkaç paragraf yukarıda IP adresinin sürekli bilgiler taşıdığını söylemiştik. İnternet dünyasının kurallarla düzenlenen yapısında bu taşıma ve ulaştırma işlemi de elbette belirli protokollere bağlı şekilde gerçekleşir. Bu protokollerden ilki de TCP protokolüdür.

Temel olarak bağlantının kurulması için yolun sağlanmasını içeren bir göreve sahiptir. TCP protokolü ayrıca kontrollü bir protokoldür. Yani taşıdığı bilginin tam olmasına dikkat eder. Bununla birlikte karşı istasyonla bağlantı kurar ve bilgiyi ileteceği tarafın hazır olmasını bekler. Uzun ama doğru bir şekilde gerçekleşen bir taşıma sürecinin oluşturulmasında görevlidir.

Eğer bilgi istenilen şekilde ve istenilen durumda aktarılmazsa yeniden bilgiyi iletmeyi dener. Tüm süreci kontrol altında tutar.

UDP (User Datagram Protocol)

UDP protokolünün görevide aynı şekilde hedeflenen bilgiyi iletmektir. Ancak TCP kurallarından çok daha farklı bir şekilde çalışır ve hedef kaynakla herhangi bir iletişim kurmaz, aktarımı takip etmez, ilettiği bilginin bütünlüğüyle ilgilenmez. Sadece bir kez aktarım yapmakla ilgilenir ve geri kalan detaylarla ilgili herhangi bir kontrol yapmaz.

Her ne kadar bu şekilde söylendiğinde güvensiz bir protokol olduğu düşünülse de, iletilen bilgilerin gerekliliğine göre UDP’nin hızına ve işlevlerine ihtiyaç duyduğumuz bölümler vardır. Bu nedenle tercih edilen protokollerden birisidir.

4- UYGULAMA KATMANI PROTOKOLLERİ

Bu kısımda, TCP/IP modelindeki son katman olan ve OSI modelinde de Uygulama-Sunum-Oturum katmanlarını karşılayan katman yapısına ait olan protokollerden bahsedeceğiz. Uygulama katmanı pek çok görevi bünyesinde bulundurduğu için 6 ayrı kısımda incelenmektedir.

 

4.1 Yönetim Protokolleri (BOOTP-DNS-SNMP-NTP)

BOOTP

Bilgisayarımızın internete çıkmak için ihtiyacı olan IP adresini alma sürecini otomatikleştiren bir protokoldür. Güncel olarak bu görev için kullandığımız DHCP protokolünün eski bir sürümü olarak düşünülebilir. Server’dan internete çıkmamızı sağlayacak bir IP adresi ister bunu kullanabilmemizi sağlar.

DNS (Domain Name Services)

Domain adreslerimizi IP adreslerine çevirerek doğru adreslerle iletişim kurmamızı sağlar. Yani DNS Server’a asıl adresimizi sorar. Çünkü internet üzerinde işlemler IP adresi ile yapılmaktadır.

IPv4 adreslerinde 192.168.3.1 şeklindeki adresleri akılda tutmak kolay olsa da IPv6 adreslerde ilgili adresler çok uzun ve karmaşık olduğu için DNS protokolüne ilerleyen zamanlarda çok daha ihtiyaç duyabilecek olmamız kaçınılmaz bir gerçektir.

SNMP (v1, v2, v3)

Basit bir şekilde ağı yöneterek ağ cihazlarından istatistiki bilgiler almak için kullandığımız protokoldür. Oldukça çeşitli bilgiler talep edebiliriz. Son versiyonu olan v3 ile iletişim iyileştirilmiş ve şifreli bir halde kullanılmaya başlanılmıştır.

NTP (Network Time Protocol)

Saatleri senkronize eden bir protokoldür. Çoğu işletim sistemi bu protokolü destekler ve kullanır. Üzerinde RTC bulunmayan gömülü sistemler saatleri NTP kullanarak güncellerler.

 

4.2 Uzaktan Erişim Protokolleri (Telnet-SSH)

Telnet (Telecommunication Network)

Uzak cihazlarda login olmamızı sağlayan bir protokoldür. Şifresiz bir iletişim metodu olduğu için özel bilgilerin ve önemli aygıtların söz konusu olduğu durumlarda kullanılması tavsiye edilmez.

SSH (Secure Shell)

Arayüzü ve görüntüsü tamamen Telnet protokolü ile aynı olsa da burada bilgiler uygulama katmanında şifrelenmektedir. Telnet’in güvenli bir versiyonu olduğu söylenebilir.

4.3 Dosya Transfer Protokolleri (FTP-TFTP)

FTP (File Transfer Protocol)

Adından da anlaşılacağı gibi dosyaların transfer edilmesinde çalışan bir protokoldür. Kullanıcı adı ve şifre ile güvenlik sağlanır. List, add, rename ve delete gibi birçok özelliği yerine getirmemizi sağlar.

TFTP (Trivial File Transfer Protocol)

FTP çok daha genel ve fazla özelliğe sahip olduğu için daha az özellik gerektiği durumlarda kullanılabilmesi için oluşturulmuş bir diğer protokoldür. Sadece okuma ve yazma işlemlerini yapabilir. Herhangi bir kimlik doğrulaması gerekmez.

4.4 Elektronik Posta Protokolleri (SMTP-POP3-IMAP4)

SMTP (Simple Mail Transfer Protocol)

Elektronik posta göndermek için kullanılan bir protokoldür.

POP3

Mail alma durumunda çalışan protokoldür. Maili makinemize indirerek offline bir şekilde okuyabilmemizi de sağlar.

IMAP4 (Internet Message Access Protocol)

POP3 günümüzde daha popüler bir protokol olsa da IMAP’te onunla aynı görevi yerine getirir ve tercih edilebilir. POP3’ten farklı olarak bu protokol mailleri hem indirebilir hem de sunucuda bırakabilir. Okuma, yanıt verme, silme gibi işlemleri de yerine getirebilir. Hangisini kullanmak istersek onu tercih edebiliriz.

 

4.5 Tarayıcı Protokolleri (HTTP-HTTPS)

HTTP

Web sayfalarının internet tarayıcısında görülmesini sağlar. Bu konu hakkında detaylı yazımızı sayfamızdan okuyabilirsiniz.

HTTPS

HTTP protokolüne ek olarak ilave bir şifreleme sağlar. Şifreleme TLS/SSL seviyesinde bir şifrelemedir. Daha güvenli alan gerektiren internet sitelerinde HTTPS tercih edilir.

 

4.6 VOIP Protokolleri (SIP-RTP)

SIP (Session Initiation Protocol)

Sinyal verme protokolü olarak bilinir. Sinyal sesi, numaralara basılması gibi işlemlerde çalışan protokoldür.

RTP (Real Time Transport Protocol)

Konuşma başladıktan sonra ses paketlerinin iletilmesini sağlayan protokoldür. Media Stream taşır ve bir UDP protokolüdür.

İlerleyen yazılarda bilgisayar ağlarındaki çok daha detaylı konulardan bahsetmeye devam edeceğiz. Bizi takipte kalın!