Gerçek bir ürün ortaya koyarken yapacaklarımız sadece kodlamadan ibaret işler değildir. İşi planlamalı, ihtiyaçları ve sektörü dinlemeli ve her şeyin doğru bir düzende ilerlediğinden emin olmamız gerekir.

Bu yazı serisinde kodlamadan bir o kadar uzak ama o derecede yakın olan Sistem Analizinden ve projenin hazır olabilme aşamasına kadar geçirmesi gerektiği işlemlerden bahsedeceğiz.

Sistem dediğimiz kavram aslında bir hedef için bir arada çalışan ve birbirleriyle ilişkili çeşitli parçalardan oluşan, girdi/çıktıları olan ve sınırları belirlenmiş bütünlerdir. Yani sistem, belirli parçalardan oluşur, bu parçalar arasında tanımlı ilişkiler vardır ve sistem belirli bir hedefi gerçekleştirme amacındadır. Sistem kavramından bahsettiğimiz zaman aklımıza 3 temel kavramın gelmesi gerekir.

Bileşen: Sistemin parçaları, elemanlarıdır.

İlişki: Sistemin bileşenleri arasında tanımlanan her tür ve yöndeki akıştır.

Amaç: Sistemin hedefidir. Yapılmak istenendir.

Sistem temel olarak bu 3 kavramdan oluştuğu gibi bünyesinde çok daha fazla özellikler daha bulundurur. Bunlar için; değişken, parametre, arabirim, ortam, sınır, kısıtlar ve ölçütler diyebiliriz. Ancak sonuçta yaptığımız işle birlikte savunacağımız görüş sistemin bir bütün olarak ele alınması olacaktır. Sistem ancak bir bütün haline getirebileceğimiz şekilde uyumlu parçaların birleşmesiyle başarılı bir şekilde oluşur. Bir ürünü, projeyi ortaya koyarken her parçaya bu hassasiyetle yaklaşmamız gerekir.

Bilgi Sistemlerinden bahsetmeden önce sistem yapısını ve mantığını daha iyi anlayabilmek için Genel Sistem Teorisi’nin özelliklerini inceleyelim.

Genel Sistem Teorisi

Genel Sistem Teorisinde belirlenen özellikleri maddeler halinde açıklayacak olursak;

  • Sistemler, girdileri çıktılara dönüştürür. (Bilgi sistemlerinde girdiler veri, çıktılar bilgidir.)
  • Sistemler disiplinler arasıdır. Yani aynı sistemler başka bilim dallarında da kullanılabilir.
  • Sistem elemanları arasında tanımlanmış ilişkiler vardır. Bu ilişkiler sebebiyle sistemdeki herhangi bir parçada meydana gelen değişiklik tüm sistemi etkiler.
  • Sistemler farklı elemanların bir araya gelmesinden oluşur.
  • Sistemler hiyerarşik bir düzende ilerler. Önce alt sistemler oluşturulur.
  • Sistem ortama göre düzenlenmelidir. Entropi; sistemin ortam ile ilişkisini belirler.
  • Her sistemin bir amacı vardır. Amaç yönelimli çalışır.

 

Sistem kavramındaki en temel bileşenlerden biri hatta sistem için belirleyici özelliğe sahip olanı ortam kavramıdır. Sistemlerin içerisinde bulunduğu, işlev ve performansını etkileyen bir ortamları vardır. Bu ortamın kendisi de bir sistem olabilir. Sistemin izlenmesi ortama bağlı olarak gelişir. Sistem ve ortam, doğrudan veya dolaylı bir ilişki ile birbirlerine bağlıdır.

Geri besleme kavramı da sistem yapısında oldukça önemlidir. Çünkü bir sistemin amacını belirler niteliktedir. Feedback çıktıları, kontrol ederek ölçme değerlendirme yoluyla yeni girdiler oluşturur. Bu kontrol ile sistemin iyileştirilmesi amaçlanır.

Günlük hayatta pek çok kurumu ve projeyi sistem yapısı içinde değerlendirerek her düzenin belirli kurallara tabii olduğunu anlayabiliriz. Sistem kavramından yeterince bahsettikten sonra Bilgi Sistemleri hakkında bilgi vermeye başlayabiliriz. 

Bilgi Sistemleri, bilgiyi toplamak, işlemek, saklamak ve geri dönüştürmek için oluşturulan ilişkisel elemanların bir kümesidir. Problemlerin analizinde ve verilerin bilgiye dönüşme aşamasında sistemin daha spesifik bir türü olan Bilgi Sistemlerine başvurabiliriz. Problemlerin analiz edilmesinde, analizlere göre geliştirilmiş yeni ürünlerin oluşturulmasında bilgi sistemleri bizlere yardımcı olur.

Bilgi Sistemi Türleri 6 kısma ayrılmaktadır.

1. İşlemsel Bilgi Sistemleri (Transaction Processing System-TPS)

 

İşlemsel Bilgi Sistemleri, diğer bilgi sistemi tiplerine giriş ve temel oluşturmak amacıyla işlenmiş olan veriyi sınıflayan ve saklayıp bakımını yapan, güncelleyen, geri çağıran bilgisayar destekli bir sistemdir.

Fatura hazırlama sistemleri, envanter düzenleme ve takip sistemleri bu türden sistemlere örnek olarak verilebilir.

 

2. Yönetim Bilgi Sistemleri (Management Information System-MIS)

 

Yönetim Bilgi Sistemleri bir kurum içerisindeki planlama, kontrol etme ve karar verme sürecini desteklemek için oluşturulmuş bilgi sağlayan işlemler dizisidir.

Günümüzde eğer bir kurum sadece bir bilgi sistemine sahipse bu sistemin Yönetim Bilgi Sistemleri olduğunu söyleyebiliriz.

Karar Destek Sistemi ve Ofis Otomasyon Sistemleri de bu sistem kapsamındadır. İşlem, yönetim ve işlev olmak üzere üç boyutu birleştiren bir model ile açıklanır.

 

3. Ofis Otomasyon Sistemleri (Office Automation System)

 

Büro işlemlerinin elektronik olarak gerçekleştirilmesi için çok işlevli, bütünleşik bilgisayar destekli sistemlerdir. Birimlerin doğru ve kolay bir şekilde kullanabilmesi için daha ergonomik tasarımlar gereklidir.

Bu bilgi sistemi ile kurumlarda iletişim standartları oluşturulur.

Kelime işleme, tablolama, grafikler, elektronik postalar belgeler üzerindeki her türlü işlemler bu kısımdaki bilgi sistem türüne dâhil olur.

 

4. Karar Destek Sistemleri (Decision Support System-DSS)

 

Karar verme görevini desteklemek için kullanıcının veri ve karar modellerine kolay erişimini sağlayan etkileşimli bir sistemdir. Buradaki modeller karar verme durumları için özel olarak geliştirilirler.

Esnek analiz yöntemleriyle karar sürecinin kolaylaştırılması söz konusudur. Modeller tamamen karar durumuna yönelik hazırlanır. Özet ve kıyaslamalı raporlar modellerin oluşturulmasına yardımcı olur.

İstatiksel analizler, What if analizi, rapor üretimi, olasılık analizleri bu sistemde yer alır.

 

 

5. Üst Yönetim Bilgi Sistemleri (Executive Information System-EIS)

 

Organizasyonların stratejik seviyesinde kullanılan bilgi sistemi türüdür. Yönetim bilgi sistemleri ve karar destek sistemlerinden işletme içine ait olan bilgileri alırlar. Elde edilen verilerle ileriye dönük tahminlerin yapılmasında rol oynarlar.

İşletme içi bilgileri değerlendirdiği gibi doğru tahminler için işletme dışı verilerle de ilgilenmek zorunda olan bir sistemdir.

Fırsatların değerlendirilmesini, performansı, rakiplerin aktivitelerini takip etmek bu sistemin amaç eksenindedir.

 

6. Bilgi Tabanlı İş Sistemleri (Knowledge Work System-KWS)

 

Araştırmanın sonuçlarını bilgi sistemiyle birleştirerek daha verimli kullanılmasını sağlayarak doğru çıkarımlar yapılmasını sağlar. Bilgisayar destekli dizayn (CAD) araçları bu sistemde verilebilecek en iyi örneklerdendir.

 

 

Bilgi sistemleri ayrıldığı kısımlarla birlikte neticede bir bütün olarak veriden elde edilen birikimin doğru şekilde yönlendirilmesini sağlayan işler bütünüdür. Her tür kendi kısmında hedeflenen amaca hizmet eder. Bir türün çıktısı diğer türün girdisi olabilir. Doğru hiyerarşi işleyişi sayesinde bilgiler faydalı tahminlere, geleceğe yönelik isabetli fırsatlara dönüştürülür.

 

İlerleyen yazılarımızda sistemlerden, sistem türlerinden bahsetmeye devam edeceğiz. Bizi takip etmeyi unutmayın!