Pek çoğumuz sıklıkla duyduğu hatta bazılarımızın çoktan kullandığı UNIX kavramından bahsetmeden önce işletim sisteminin tam olarak ne anlama geldiğini anlamaya çalışarak yazımıza bir giriş yapmış olalım. 

İşletim sistemi, en basit tabirle bilgisayarımızdaki donanım parçaları ve yazılım kaynakları arasındaki bağlantıyı sağlar. Parçalardan meydana gelen her donanımı, sanal ortamda canlandırmaya ve kullanıcının en verimli şekilde kullanmasını sağlamaya çalışır. 

İşletim sistemi ayrıca işlemlerin ve iş akışının yönlendirilmesini ve bilgisayarımızın bir düzen içinde komutları işleyebilmesini sağlar. Dosya sistemlerini ve dosya yapılarındaki hiyerarşiyi düzenleyerek yönetir. Bizden gelen isteklere göre uygulama programlarının çalıştırılmasını sağlayan çeşitli programlardan oluşan bir topluluk olarak kendisini tanımlayabiliriz. 

Donanım ve yazılım arasında bir köprü olan bu işletim sistemi elbette tek tip değildir. Farklı bilgisayarlara ve işlenecek farklı komutlara-işlemlere göre bilgisayar tarihi boyunca çeşitli işletim sistemleri geliştirilmiştir. 

İşletim Sistemleri kategorimizde ilk olarak UNIX işletim sistemini inceleyeceğiz. Aklınıza takılan her soru için bize iletişim bölümünden ulaşabilirsiniz!

UNIX İŞLETİM SİSTEMİ 

UNIX terimini bilgisayar dünyasına adım atan herkes mutlaka bir veya birden fazla kez duymuştur. Popüler bir işletim sistemi olduğunun hepimiz farkındayız. Peki onu bu kadar popüler ve sevilen bir sistem yapan detaylar nelerdi? 

İşletim sistemleri ilk olarak oluşturulmaya başlandığında tamamen donanıma göre oluşturulmaktaydı. Yani donanıma özgü sistemler mevcuttu ve bu durum işletim sisteminin ömrünü donanımın ömrüyle sınırlamaktaydı. Tek bir bilgisayar sistemine bağlı olan bu işletim sistemlerinin yanında yeni ihtiyaçlar ve fikirlerle oluşturulan sistemlerden biride UNIX oldu. 

UNIX işletim sistemi donanıma bağlı kalmayarak bilgisayarlar arasında taşınabilen ve yeniden kullanılabilen bir sistem olduğu için sektörde bayrağı eline almayı hızla başardı. 

İcatlar dünyasındaki her şey gibi UNIX işletim sistemide bir ihtiyaç neticesinde oluşturuldu. Bell Laboratuarlarında yapılan bir çalışma neticesinde daha karmaşık yapılı yazılımlarda dahi çalışabilen ve programcının tüm isteklerine cevap verebilecek bir işletim sistemi gerekli görüldü. 1960'lı yılların sonuna doğru ise Ken Thompson'ın çalışmalarıyla birlikte işletim sisteminin ilk çalışmaları başlamış oldu. Ken Thompson bu aşamada elbette yalnız değildi. Yanında C dilinin kurucusu olan Dennis Ritchie ve R.H. Canaday'de bulunmaktaydı. 

Thompson 1969 yılında "Uzay Yolculuğu" isimli bir proje geliştirmekteyken önce projeyi Multics'te yazmaya karar verdi. Fakat sonra GECOS işletim sistemi için projenin dilini Fortran'a çevirmek zorunda kaldı. 

"Uzay Yolculuğu" projesi güneş sisteminin hareketi, ayın ve gezegenlerin görüntüsü gibi pek çok işlemi yapabilme kapasitesine sahip olmalıydı. Ancak GECOS işletim sistemi Thompson'a istediğini veremedi ve yüksek maaliyer yanında yetersiz donanım yüzünden proje GECOS sisteminde başarısız oldu. 

Bunun üzerine Thompson o dönem görüntüleme işlemlerinin kusursuz kabul edildiği PDP-7 bilgisayarına geçiş yaptı. Bu bilgisayar için kendi isteklerine cevap verebilecek olan assembler dilinde bir işletim sistemi yazmaya başladı. Brian Kernighan, Thompson'un yazdığı bu işletim sistemine çoklu bir yapıda olmadığı için "UNIX" adını verdi. 

PDP-7 için tasarlanan bu ilk model günümüz UNIX modeline yakın olsa da bazı önemli farklara sahipti. Yani geliştirilmeye devam edilmeliydi. Bu yüzden 1971 yılında PDP-11 bilgisayarı üzerinde bu sefer Ritchie tarafından tekrar düzenlendi. Bir önceki modelden daha kullanışlı bir model oluşturulmuştu. 

Ritchie kendi tasarladığı C diliyle UNIX sistemini tekrar yazdığında artık UNIX için kader değişmiş oldu. C dilinin gelişimi ile birlikte UNIX'te aynı oranda gelişmeye başladı. Önce assembler dilinde daha sonra Thompson tarafından B dilinde yazılan UNIX nihayet 1973 yılında C diline geçti ve bundan sonra yazılan tüm türevleri de C dilinde yazılmaya ve geliştirilmeye devam etti. 

Yavaş yavaş günümüzdeki haline evrilen UNIX sistemi C dilinin platformdan bağımsız olma özelliğinide alarak ana karakterini kazandı ve platformdan bağımsız bir işletim sistemi oluşturulmuş oldu. UNIX'in sistemden sisteme taşınabileceği fikrini denemek isteyen Bell Lab. çalışanları donanım olarak geliştirildiği PDP-11 donanımına hiç benzemeyen bir bilgisayar olan Interdata 8/32'de işletim sistemlerini çalıştırdılar ve başarılı sonuçlar aldılar. 

Öncelikle üniversiteler ve araştırma kurumlarında kullanılmaya başlayan bu çoklu sistem-çoklu görev yapısına sahip olan sistem lisans kullanımını aldıktan sonra 1981 yılında ticari alana girmeye başladı. 

UNIX nihayetinde tamamen kendisine özgü mimarisi ve düzeniyle oluşturulmuştur. UNIX çekirdeğinde yaklaşık 10 bin satırdan oluşan bir C kod satırları UNIX'in oluşumu meydana getirir. 10 bin satırlık C dilinin yanında 1000 satırda assembler komutu bulunmaktadır. Bu satırların 200'ü verimliliği arttırmak için yazılmışken geri kalan 800 satır donanım işlevleri üzerine komutlar barındırır. 

UNIX işletim sistemi temel olarak 3 ana gruptan meydana gelmektedir. Bunlar; 

  1. Çekirdek: Sisteme olan erişimi denetler, belleği yönetir ve dosya sisteminin bakımını yaparak kullanıcılar arasında en etkili şekilde bilgisayar kaynaklarının bölünmesini sağlar. 
  2. Kabuk: İşletim sistemi ile kullanıcı arasındaki bağlantıyı sağlayan bir köprü görevi görür. 
  3. Programlar: Tüm işlemlerin düzenli bir şekilde yerine getirilmesini sağlayan komut satırlarıdır. 

UNIX işletim sisteminin dosya yapısında ise karşımıza 3 tür çıkar. 

  1. Sıradan Dosyalar: Karakter dizinlerinden oluşan dosya tipleridir. 
  2. Dizinler: Bir tür dosya olarak kabul edilirler. 
  3. Özel Dosyalar: Bu işletim sisteminde bilgisayara bağlanmış olan her birim, bir özel dosya biçiminde sisteme tanıtılmaktadır. 

UNIX işletim sistemi birden çok türeve sahiptir. Ayrıca kullanıcının çeşitli komutlar yardımıyla bilgisayar kaynaklarına ulaşabilmesi için tanımlanmış komutlarda mevcuttur. İlerleyen yazılarımızda bu konulardan bahsederek UNIX'i daha da yakından tanımaya devam edeceğiz! Bizi takipte kalın.